Płaska główka u niemowlęcia: jak zapobiegać i kiedy potrzebny jest kask

Spłaszczenie główki u niemowlęcia (fachowo: plagiocefalia ułożeniowa) stało się bardzo częste od czasu, gdy zaczęto zalecać układanie niemowląt do snu na plecach. To zalecenie jest słuszne i ratuje życie, bo zmniejsza ryzyko nagłej śmierci łóżeczkowej, więc nie należy z niego rezygnować. Wystarczy wiedzieć, jak zapobiegać spłaszczeniu w ciągu dnia i kiedy szukać pomocy.

Rodzaje spłaszczenia główki

• Plagiocefalia: spłaszczenie z tyłu po jednej stronie. Patrząc z góry, główka przypomina równoległobok, a ucho i czoło po tej stronie mogą być wysunięte do przodu.
• Brachycefalia: spłaszczenie całej tylnej części główki. Głowa wydaje się szeroka i krótka.
• Dolichocefalia: główka wąska i wydłużona, częstsza u wcześniaków, które długo leżały na boku w inkubatorze.

Skąd bierze się płaska główka?

Kości czaszki niemowlęcia są miękkie i łatwo się odkształcają, gdy dziecko długo leży w tej samej pozycji. Ryzyko rośnie, gdy dziecko:

• stale obraca głowę w jedną stronę (asymetria ułożeniowa lub kręcz szyi),
• mało czasu spędza na brzuszku,
• dużo czasu spędza w fotelikach samochodowych, leżaczkach i bujaczkach,
• urodziło się przed czasem.

Bardzo rzadko kształt główki zmienia się z powodu przedwczesnego zarośnięcia szwów czaszkowych (kraniosynostozy). To inny problem, który wymaga oceny lekarza, dlatego każde wyraźne spłaszczenie warto pokazać pediatrze.

Jak zapobiegać płaskiej główce?

• Codzienne leżenie na brzuszku, gdy dziecko nie śpi. WHO zaleca co najmniej 30 minut dziennie w krótkich sesjach. Więcej w artykule o leżeniu na brzuszku.
• Zmiana ułożenia głowy podczas snu. Dziecko śpi na plecach, ale możesz naprzemiennie kłaść je głową raz w jedną, raz w drugą stronę łóżeczka, tak żeby obracało głowę w różne strony.
• Noszenie w różnych pozycjach zamiast długiego leżenia.
• Ograniczenie czasu w fotelikach i leżaczkach. Fotelik samochodowy jest do jazdy samochodem, nie do spania w domu. WHO zaleca, by niemowlę nie było unieruchomione dłużej niż godzinę naraz.
• Karmienie i przewijanie z obu stron.

Do snu niemowlę powinno leżeć na płaskim, twardym materacu, bez poduszek, klinów i wałków. Specjalne poduszki „na płaską główkę” nie zastąpią zmiany nawyków.

Leczenie: fizjoterapia, zmiana ułożenia, kask

Wytyczne amerykańskiego Congress of Neurological Surgeons z 2016 roku opisują trzy główne sposoby postępowania:

Sposób	Na czym polega	Kiedy się sprawdza
Zmiana ułożenia	świadome zmienianie pozycji dziecka, leżenie na brzuszku, ograniczenie fotelików	łagodne spłaszczenie, małe niemowlęta
Fizjoterapia	ćwiczenia i instruktaż pielęgnacji, praca nad asymetrią i kręczem szyi	według wytycznych skuteczniejsza niż sama zmiana ułożenia, zwłaszcza od 7. tygodnia życia i przy kręczu szyi
Kask ortopedyczny	indywidualnie dopasowany kask, który kieruje wzrostem czaszki	umiarkowane lub duże spłaszczenie, które nie poprawia się mimo fizjoterapii, albo starsze niemowlęta

Decyzję o kasku podejmuje się po ocenie specjalisty. Kask działa najlepiej, gdy czaszka szybko rośnie, czyli w pierwszym roku życia, dlatego nie warto długo zwlekać z konsultacją.

Kiedy pokazać dziecko specjaliście?

• spłaszczenie jest wyraźne lub się powiększa,
• dziecko obraca głowę głównie w jedną stronę,
• zauważasz asymetrię twarzy, uszu lub czoła,
• główka ma nietypowy kształt, na przykład wąski i trójkątny, albo wyczuwasz twardy wał na łączeniu kości.

Najczęstsze pytania

Czy płaska główka wpływa na rozwój dziecka?

Samo spłaszczenie ułożeniowe nie uszkadza mózgu. Często jednak idzie w parze z asymetrią i ograniczeniem ruchu szyi, które mogą wpływać na rozwój ruchowy, dlatego warto zająć się jednym i drugim.

Czy główka sama się wyprostuje?

Łagodne spłaszczenie często poprawia się, gdy dziecko zaczyna się obracać, siedzieć i mniej leży na plecach. Przy wyraźnym spłaszczeniu nie warto jednak czekać, bo czas, w którym czaszka najłatwiej się zmienia, jest ograniczony.

Czy mogę położyć dziecko do snu na boku, żeby odciążyć tył główki?

Nie. Do snu niemowlę kładziemy zawsze na plecach. Odciążanie główki robimy w ciągu dnia, gdy dziecko nie śpi.

Źródła

• Congress of Neurological Surgeons. Guidelines for the Management of Patients With Positional Plagiocephaly: The Role of Repositioning, 2016 (oraz rozdziały o fizjoterapii i kasku).
• WHO. Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age, 2019.

---

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani fizjoterapeutą, który zbada Twoje dziecko.