Rozwój ruchowy niemowlęcia miesiąc po miesiącu: co jest normą, a co powinno niepokoić

Rozwój ruchowy niemowlęcia przebiega etapami. Każdy kolejny etap buduje się na poprzednim: kontrola głowy umożliwia podpór na rękach, podpór na rękach przygotowuje do obrotów, a obroty i pełzanie prowadzą do siadania, czworakowania i chodzenia. Poniżej opisujemy, czego zwykle można się spodziewać w kolejnych miesiącach pierwszego roku życia, a na końcu zebraliśmy sygnały, z którymi warto pokazać dziecko fizjoterapeucie.

Dlaczego normy rozwojowe to przedziały, a nie konkretne daty

Zdrowe dzieci osiągają kolejne umiejętności w różnym tempie. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w badaniu ponad 800 dzieci z sześciu krajów wykazała, że na przykład samodzielne chodzenie zdrowe dzieci opanowują w przedziale od około 8 do niemal 18 miesięcy. Dlatego ważniejsze od tego, kiedy dziecko coś zrobi, jest to, jak się porusza: czy ruchy są płynne, różnorodne i symetryczne (podobne po obu stronach ciała) oraz czy dziecko stale robi postępy.

Jeśli dziecko urodziło się przed czasem, rozwój ocenia się według wieku skorygowanego, czyli liczonego od przewidywanej daty porodu, a nie od faktycznej daty urodzenia. Zwykle stosuje się go do około 2. roku życia.

Rozwój ruchowy w 1. i 2. miesiącu

• Leżąc na brzuchu, dziecko na krótko unosi i obraca głowę.
• Na plecach wykonuje dużo spontanicznych, „wiercących się” ruchów rączkami i nóżkami. To ważny objaw prawidłowej pracy układu nerwowego.
• Dłonie są często zaciśnięte w piąstki, ale co jakiś czas się otwierają.
• Pod koniec 2. miesiąca coraz dłużej skupia wzrok na twarzy rodzica i zaczyna się uśmiechać.

Rozwój ruchowy w 3. i 4. miesiącu

• Na brzuchu opiera się na przedramionach i stabilnie trzyma uniesioną głowę.
• Na plecach leży symetrycznie, z głową w linii środkowej ciała, a rączki spotykają się nad klatką piersiową i trafiają do buzi.
• Dłonie są przez większość czasu otwarte.
• Około 4. miesiąca stabilnie trzyma głowę, gdy jest trzymane w pionie, i zaczyna celowo sięgać po zabawki.

Rozwój ruchowy w 5. i 6. miesiącu

• Na brzuchu przechodzi do podporu na wyprostowanych rękach.
• Obraca się z brzucha na plecy, a potem z pleców na brzuch.
• Leżąc na plecach, chwyta się za kolana i stópki.
• Przekłada zabawkę z ręki do ręki.

Rozwój ruchowy w 7. i 8. miesiącu

• Obraca się swobodnie w obie strony, na brzuchu kręci się wokół własnej osi i zaczyna pełzać.
• Coraz częściej przyjmuje pozycję czworaczą i kołysze się w niej do przodu i do tyłu.
• Wiele dzieci w tym czasie zaczyna samodzielnie siedzieć. Według WHO zdrowe dzieci siadają bez podparcia w przedziale od około 4 do 9 miesięcy.

Rozwój ruchowy w 9. i 10. miesiącu

• Czworakuje, czyli porusza się na dłoniach i kolanach.
• Samo przechodzi z czworaków do siadu i z powrotem.
• Podciąga się do stania przy meblach lub przy rodzicu.

Rozwój ruchowy w 11. i 12. miesiącu

• Chodzi bokiem wzdłuż mebli, trzymając się ich rękami.
• Na chwilę stoi bez trzymania się.
• Niektóre dzieci stawiają pierwsze samodzielne kroki, ale wiele zrobi to dopiero w drugim roku życia, co nadal mieści się w normie.

Przedziały WHO dla najważniejszych umiejętności

Tabela pokazuje, w jakim wieku zdrowe dzieci w badaniu WHO osiągały kolejne umiejętności. Przedział obejmuje 98% dzieci (od 1. do 99. percentyla).

Umiejętność	Wiek osiągnięcia (miesiące)
Siedzenie bez podparcia	3,8–9,2
Stanie z podparciem	4,8–11,4
Czworakowanie	5,2–13,5
Chodzenie z podparciem (przy meblach, za rękę)	5,9–13,7
Samodzielne stanie	6,9–16,9
Samodzielne chodzenie	8,2–17,6

Szczegółowo o siadaniu, raczkowaniu i chodzeniu piszemy w artykule Kiedy dziecko siada, raczkuje i chodzi.

Jak wspierać rozwój ruchowy na co dzień

• Codziennie, gdy dziecko nie śpi, dawaj mu czas na podłodze i na brzuszku. WHO zaleca niemowlętom, które jeszcze się nie przemieszczają, co najmniej 30 minut leżenia na brzuchu dziennie, rozłożonych na krótkie sesje.
• Ograniczaj czas w leżaczkach, bujaczkach i fotelikach. WHO zaleca, by niemowlę nie było unieruchomione dłużej niż godzinę naraz.
• Noś, przewijaj i karm dziecko na zmianę z obu stron, żeby nie utrwalało ulubionego kierunku obracania głowy.
• Nie przyspieszaj rozwoju: nie sadzaj dziecka, które jeszcze samo nie siada, i nie używaj chodzika.

Kiedy skonsultować się z fizjoterapeutą dziecięcym

• dziecko stale obraca głowę w jedną stronę lub układa ciało w literę C,
• po 3. miesiącu nie unosi głowy na brzuchu albo nie opiera się na przedramionach,
• po 4. miesiącu głowa „leci” do tyłu przy podnoszeniu do siadu,
• dziecko jest bardzo wiotkie („przelewa się przez ręce”) albo przeciwnie, sztywne i często wygina się w łuk,
• po 3. miesiącu dłonie są wciąż prawie stale zaciśnięte w piąstki,
• wyraźnie częściej używa jednej rączki lub nóżki,
• w 6. miesiącu nie obraca się, w 9. nie siedzi samodzielnie, a w 18. nie chodzi,
• dziecko traci umiejętności, które już opanowało.

Więcej o tym, jak wygląda wizyta, przeczytasz w artykule Kiedy iść z dzieckiem do fizjoterapeuty.

Najczęstsze pytania

Czy każde dziecko musi raczkować?

Nie. W badaniu WHO około 4% zdrowych dzieci w ogóle nie czworakowało, a mimo to rozwijało się prawidłowo. Warto jednak dać dziecku dużo okazji do zabawy na podłodze, bo czworakowanie wzmacnia ramiona, tułów i współpracę obu stron ciała.

Moje dziecko robi wszystko później niż rówieśnicy. Czy to powód do niepokoju?

Nie musi być, jeśli dziecko robi stałe postępy, porusza się symetrycznie i mieści się w przedziałach podanych wyżej. Jeśli jednak coś Cię niepokoi, lepiej skonsultować się wcześnie. Wczesna ocena niczym nie szkodzi, a w razie problemu daje więcej czasu na pomoc.

Czy chodzik pomaga w nauce chodzenia?

Nie. Amerykańska Akademia Pediatrii odradza chodziki, bo nie przyspieszają nauki chodzenia, a są częstą przyczyną urazów, zwłaszcza upadków ze schodów.

Źródła

• WHO Multicentre Growth Reference Study Group. WHO Motor Development Study: windows of achievement for six gross motor development milestones. Acta Paediatrica 2006.
• WHO. Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age, 2019.
• Zubler J.M. i in. Evidence-Informed Milestones for Developmental Surveillance Tools. Pediatrics 2022.
• CDC, program „Learn the Signs. Act Early.”: www.cdc.gov/actearly

---

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani fizjoterapeutą, który zbada Twoje dziecko.