W skrócie
Obniżone napięcie mięśniowe to „wiotkie” dziecko, które przelewa się przez ręce i słabo trzyma głowę. Wzmożone napięcie to dziecko sztywne, często wyginające się w łuk, z zaciśniętymi piąstkami po 3. miesiącu. To opis, a nie diagnoza. U wielu niemowląt jest przejściowe, ale jeśli objawy się utrzymują, dziecko powinien ocenić fizjoterapeuta dziecięcy, a w razie potrzeby neurolog.
„Dziecko ma wzmożone napięcie” to zdanie, które słyszy wielu rodziców, często już na pierwszych wizytach kontrolnych. Brzmi groźnie, ale samo w sobie nie jest diagnozą choroby. To opis tego, jak mięśnie dziecka reagują na ruch i jak dziecko utrzymuje pozycję. Wyjaśniamy, co oznacza wzmożone i obniżone napięcie mięśniowe, jak je rozpoznać i kiedy wymaga konsultacji.
Czym jest napięcie mięśniowe?
Napięcie mięśniowe to stan lekkiej gotowości mięśni, nawet gdy dziecko się nie rusza. Dzięki niemu można utrzymać głowę, tułów i kończyny w danej pozycji i płynnie przejść do ruchu. U zdrowego niemowlęcia napięcie zmienia się z miesiąca na miesiąc, a jego ocena wymaga doświadczenia, bo dziecko zachowuje się inaczej, gdy jest głodne, zmęczone, płacze albo jest spokojne.
Obniżone napięcie mięśniowe: objawy
Obniżone napięcie (nazywane też hipotonią) oznacza, że mięśnie są „miękkie” i dziecku trudniej utrzymać pozycję wbrew sile ciężkości. Rodzice mogą zauważyć, że dziecko:
- „przelewa się przez ręce”, gdy trzymamy je pod pachami,
- leżąc na plecach, ma rączki i nóżki szeroko rozłożone na podłożu, jak żabka,
- słabo kontroluje głowę: przy podnoszeniu do siadu głowa długo zostaje w tyle,
- niechętnie leży na brzuchu i szybko się męczy,
- mało się rusza, ma słabe ssanie lub szybko męczy się przy karmieniu.
Wzmożone napięcie mięśniowe: objawy
Wzmożone napięcie (hipertonia) oznacza, że mięśnie są nadmiernie napięte, a ruchy dziecka mogą być sztywne i mało różnorodne. Mogą na to wskazywać:
- częste odginanie głowy do tyłu i wyginanie się w łuk,
- dłonie stale zaciśnięte w piąstki po 3. miesiącu życia, często z kciukiem schowanym w dłoni,
- nóżki sztywno wyprostowane lub krzyżujące się, trudność z rozchyleniem ich przy przewijaniu,
- opieranie się na palcach stóp, gdy trzymamy dziecko w pionie,
- niepokój, trudności z wyciszeniem się i zasypianiem, problemy z karmieniem.
Pojedynczy objaw, na przykład krótkie wyginanie się przy płaczu albo przy kolce, nie musi oznaczać nieprawidłowego napięcia. Liczy się to, czy objawy są stałe i jak wpływają na ruch dziecka.
Porównanie w skrócie
| Obniżone napięcie | Wzmożone napięcie | |
|---|---|---|
| Jak dziecko „czuje się” w rękach | wiotkie, przelewa się | sztywne, odpycha się |
| Typowe ułożenie | kończyny rozłożone na podłożu | głowa odgięta, ciało w łuku, piąstki zaciśnięte |
| Kontrola głowy | głowa „leci” do tyłu | głowa mocno odgięta do tyłu |
| Ruchy | mało ruchów, szybkie męczenie się | ruchy sztywne, mało zróżnicowane |
U jednego dziecka napięcie bywa też różne w różnych częściach ciała, na przykład obniżone w tułowiu i wzmożone w kończynach. Dlatego tak ważna jest ocena przez specjalistę.
Czy nieprawidłowe napięcie to choroba?
Nie zawsze. U wielu niemowląt nieprawidłowe napięcie jest przejściowe i ustępuje samo lub po krótkiej terapii. Czasem jednak bywa jednym z pierwszych objawów zaburzeń neurologicznych, genetycznych lub metabolicznych. Dlatego dziecko z utrzymującym się nieprawidłowym napięciem powinno zostać ocenione przez fizjoterapeutę dziecięcego, a w razie potrzeby także przez neurologa dziecięcego.
Jak wygląda ocena i terapia?
Fizjoterapeuta obserwuje spontaniczną aktywność ruchową dziecka, sprawdza odruchy, reakcje na zmianę pozycji i to, jak dziecko pokonuje kolejne etapy rozwoju. Jeśli potrzebna jest terapia, najczęściej prowadzi się ją według koncepcji NDT-Bobath lub metody Vojty. Bardzo ważna część terapii to pielęgnacja: sposób podnoszenia, noszenia, przewijania i karmienia dziecka, który rodzice stosują wiele razy dziennie.
Co możesz robić w domu
- Dawaj dziecku dużo czasu na podłodze i na brzuszku.
- Podnoś dziecko przez bok, a nie za rączki, i noś je w pozycji z lekko zgiętymi nóżkami i główką w linii ciała.
- Ogranicz leżaczki, bujaczki i skakanki.
- Nie stawiaj dziecka na nóżki, zanim samo zacznie się podciągać do stania.
- Przy wzmożonym napięciu pomaga spokojne, wyciszające otoczenie i wolne, przewidywalne ruchy przy pielęgnacji.
Kiedy pilnie skonsultować się z lekarzem
Natychmiast zgłoś się do lekarza, jeśli dziecko nagle staje się bardzo wiotkie lub bardzo sztywne, ma drgawki, trudno je obudzić, przestaje jeść albo traci umiejętności, które już opanowało.
Najczęstsze pytania
Czy wzmożone napięcie może być przyczyną kolek?
Dzieci z wzmożonym napięciem bywają bardziej niespokojne, a kolki mogą nasilać wyginanie się. To jednak dwie różne sprawy. O kolkach warto porozmawiać z pediatrą, a o napięciu z fizjoterapeutą.
Ile trwa terapia napięcia mięśniowego?
To zależy od przyczyny i nasilenia. Przejściowe zaburzenia napięcia często poprawiają się w ciągu kilku tygodni lub miesięcy, a terapeuta zwykle umawia wizyty kontrolne co kilka tygodni i uczy rodziców, co robić w domu.
Źródła
- WHO Multicentre Growth Reference Study Group. WHO Motor Development Study: windows of achievement for six gross motor development milestones. Acta Paediatrica 2006.
- Zubler J.M. i in. Evidence-Informed Milestones for Developmental Surveillance Tools. Pediatrics 2022.
Autorka: Monika Młoda, fizjoterapeutka dziecięca
Absolwentka Akademii Wychowania Fizycznej w Poznaniu, od niemal dekady pracuje z noworodkami, niemowlętami i dziećmi. Terapeutka NDT-Bobath i NDT-Bobath Baby, prowadzi gabinet BabyFizjo w Poznaniu. Więcej o autorce
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani fizjoterapeutą, który zbada Twoje dziecko.