Asymetria ułożeniowa u niemowlęcia: jak ją rozpoznać i co robić w domu

Asymetria ułożeniowa to sytuacja, w której niemowlę wyraźnie woli jedną stronę ciała: częściej obraca głowę w jedną stronę, leży wygięte w literę C albo jedną rączką bawi się chętniej niż drugą. To jeden z najczęstszych powodów wizyt u fizjoterapeuty dziecięcego w pierwszych miesiącach życia. Dobra wiadomość jest taka, że wcześnie zauważona zwykle szybko ustępuje, a rodzice mogą bardzo dużo zrobić sami w codziennej opiece.

Jak rozpoznać asymetrię ułożeniową?

• Dziecko prawie zawsze obraca głowę w tę samą stronę, także podczas snu.
• Leżąc na plecach, układa ciało w łuk przypominający literę C.
• Jedna rączka jest bardziej aktywna, druga częściej leży bez ruchu.
• Trudno mu obrócić głowę w „nielubianą” stronę albo protestuje, gdy próbujemy to zrobić.
• Główka spłaszcza się z jednej strony z tyłu, a czasem jedno ucho lub policzek wydają się wysunięte do przodu.
• Przy karmieniu piersią dziecko wyraźnie woli jedną pierś.

Najprostszy test: połóż dziecko na plecach na płaskim podłożu i popatrz z góry. Czy głowa, tułów i miednica układają się w jednej linii? Czy dziecko patrzy raz w lewo, raz w prawo, czy prawie zawsze w tę samą stronę?

Skąd się bierze asymetria?

• Ułożenie w łonie matki, zwłaszcza pod koniec ciąży, gdy miejsca jest mało.
• Nawyki w codziennej opiece: łóżeczko zawsze przy ścianie, rodzic podchodzi zawsze z tej samej strony, telewizor lub okno po jednej stronie.
• Kręcz szyi, czyli skrócenie mięśnia po jednej stronie szyi (mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego). Czasem można wyczuć w nim zgrubienie. Kręcz szyi wymaga oceny specjalisty.
• Rzadziej przyczyną są problemy neurologiczne lub ortopedyczne, dlatego utrwalonej asymetrii nie należy lekceważyć.

Co możesz robić w domu

Najskuteczniejsze są drobne zmiany w codziennych czynnościach, powtarzane wiele razy dziennie:

• Zmieniaj strony. Noś, karm i przewijaj dziecko raz z lewej, raz z prawej strony.
• Zachęcaj do patrzenia w „nielubianą” stronę. Podchodź do dziecka, mów do niego i pokazuj zabawki właśnie od tej strony.
• Przestaw łóżeczko lub dziecko. Najciekawsze rzeczy (okno, drzwi, rodzic) powinny być po stronie, w którą dziecko obraca głowę rzadziej. Możesz też kłaść dziecko raz głową do wezgłowia, raz w nogach łóżeczka.
• Codziennie kładź dziecko na brzuszku, gdy nie śpi. To odciąża tył główki i wzmacnia mięśnie szyi. Więcej w artykule o leżeniu na brzuszku.
• Ogranicz czas w leżaczkach i fotelikach, w których dziecko leży cały czas w tej samej pozycji.

Nie należy siłą obracać głowy dziecka ani samodzielnie „rozciągać” szyi. Konkretne ćwiczenia powinien dobrać i pokazać fizjoterapeuta po zbadaniu dziecka.

Kiedy iść do fizjoterapeuty?

Warto skonsultować się, gdy:

• asymetria utrzymuje się mimo zmian w codziennej opiece przez 2–3 tygodnie,
• dziecko nie potrafi albo nie chce obrócić głowy w jedną stronę,
• wyczuwasz zgrubienie na szyi,
• główka wyraźnie się spłaszcza,
• dziecko częściej używa jednej rączki lub nóżki.

Im wcześniej, tym lepiej. Wytyczne dotyczące kręczu szyi podkreślają, że terapia rozpoczęta w pierwszych miesiącach życia jest krótsza i skuteczniejsza niż rozpoczęta później. Asymetria często idzie też w parze z płaską główką, a obie sprawy najlepiej prowadzić równocześnie.

Jak wygląda terapia?

Fizjoterapeuta ocenia ułożenie dziecka, zakres ruchu szyi, napięcie mięśniowe i spontaniczną aktywność ruchową. Na tej podstawie pokazuje rodzicom, jak nosić, przewijać i podnosić dziecko, oraz dobiera ćwiczenia lub terapię według wybranej metody, na przykład NDT-Bobath lub Vojty. Najważniejszą część pracy wykonują rodzice w domu, dlatego dobry terapeuta dokładnie wszystko pokazuje i sprawdza, czy rodzic czuje się pewnie.

Najczęstsze pytania

Czy asymetria ułożeniowa minie sama?

Łagodna asymetria często mija, gdy rodzice wprowadzą opisane wyżej zmiany. Jeśli jednak utrzymuje się kilka tygodni albo jest wyraźna od początku, nie warto czekać, tylko skonsultować się z fizjoterapeutą.

Czy asymetria może wpłynąć na dalszy rozwój?

Utrwalona asymetria może sprawić, że dziecko będzie się obracać tylko w jedną stronę, a później pełzać czy siadać w sposób nierówny. Dlatego warto działać wcześnie, gdy zmiany najłatwiej odwrócić.

Czy poduszka do profilaktyki płaskiej główki rozwiąże problem?

Nie zastąpi ona zmiany nawyków i leżenia na brzuszku. Do snu niemowlę powinno leżeć na płaskim, twardym materacu bez dodatkowych poduszek.

Źródła

• Congress of Neurological Surgeons. Guidelines for the Management of Patients With Positional Plagiocephaly: The Role of Repositioning, 2016.
• WHO. Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age, 2019.

---

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani fizjoterapeutą, który zbada Twoje dziecko.